دربارهء جايگاه اين پيكار هم‌رأى نيستند و شايد درست‌تر از همه ، ديدگاه « پترى » باشد « 1 » كه آن را در جايى ميان « ضهريه » ( در 11 كيلومترى كوم حماده ) و « نجيليّه » ( در 15 كيلومترى كوم حماده ) در استان بحيره مىداند . بارى در چنين روزگار پرآشوبى بوده است كه اسرائيليان به اين انديشه مىافتند تا بىاجازهء فرعون كه بارها درخواست آنان براى رفتن از مصر را نپذيرفته بود ، از مصر بگريزند . حتى « جان يويوت » گريز آنان از مصر را در همان هنگام حمله به ليبياييان مىداند . « 2 » و شايد همين ديدگاه بتواند تفسيرگر اين گزارش تورات از زبان فرعون باشد كه « اگر جنگى پيش آيد ، آنان با دشمنان ما همدست شوند و با ما بجنگند و از سرزمين ما بيرون روند . « 3 » البته از ديدگاه قرآن ، خروج اسرائيليان از مصر نه طرح و تدبير خود آنان كه فرمان خدا به موسى بوده است و در شب نيز انجام گرفته است ، اين گونه كه چون موسى دريافت ، مردم به او نمىگروند و دعوتش را نمىپذيرند و با او سازش نمىكنند : « پرودگارش را خواند [ و گفت ] كه اينان مردمى سركش [ و حق ناپذير ] اند - « فَدَعا رَبَّهُ أَنَّ هؤُلاءِ قَوْمٌ مُجْرِمُونَ » و خداوند نيز او را فرمان داد كه « پس بندگان مرا شبانه بيرون بر ، همانا كه شما دنبال مىشويد » - « فَأَسْرِ بِعِبادِي لَيْلًا إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ » « 4 » و با اين كه « أسر » خود به معنى « شبانه روانه كن » مىباشد آشكارا نيز واژهء « ليل » ( - شب ) را بدان افزوده است ، تا هم تأكيدى باشد و هم اوضاع پنهانى و بيمناكى را كه آنان بدان دچار بوده‌اند ، نشان دهد ، چرا كه خروج شبانهء آنان از مصر پنهانى و دور از چشم فرعون بوده است . « 5 » بارى اگر خروج شبانهء اسرائيليان با جنگ فرعون با ليبيائيان پيوندى نيز داشته باشد ، ناگزير بايد سال‌ها پس از آن صورت گرفته باشد و نه در همان هنگام ، چرا كه پس از خروج ايشان بىدرنگ فرعون آنان را دنبال كرد و پيش از آن كه از دريا بگذرند به آنان رسيد و از پى آنان به دريا زد كه آنان از دريا گذشتند و فرعون و يارانش غرق شدند . گذشته از اين كه جنگ با ليبياييان در سال پنجم فرمانروايى فرعون بوده است و چنان كه معروف است ، غرق شدن او هنگام رفتن از پى اسرائيليان ، از اين روى ناگزير بايد خروج اسرائيليان در آخرين

--> ( 1 ) . W . M . F . Petrie , A History of Egypt , III , London , 1927 , p . 109 . ( 2 ) . جان يويوت ، مصر الفرعونية ، قاهره ، 1966 م ، 140 . ( 3 ) . سفر خروج ، 1 : 10 . ( 4 ) . سورهء دخان ، آيات 22 - 23 ؛ نيز سورهء طه ، آيهء 77 ؛ سورهء شعراء ، آيهء 52 . ( 5 ) . فى ظلال القرآن ، 5 / 3213 .